Máttur matarins

Af gefnu tilefni ákvað ég að skrifa grein hér á síðuna um mína afstöðu til mjólkurafurða og hvers vegna ég neyti þeirra. Mig langar að byrja á því að leggja áherslu á það að ég borða mjólkurafurðir í litlum mæli. Ég nota aldrei smjör eða rjóma í uppskriftirnar hér á síðunni, en ég nota hins vegar jógúrt af og til og einnig ákveðnar tegundir af osti í salöt og ef til vill aðrar uppskriftir, einungis sem bragðbætir. Mjólkurafurðir eru aldrei í aðalhlutverki í neinni uppskrift sem ég elda.

Umræðan um dýraprótein, líkt og finnast í mjólkurafurðum, og tengsl þeirra við krabbameinsmyndun hefur að sjálfsögðu ekki farið framhjá mér. Í þeirri umræðu gegnir bókin The China Study í mörgum tilvikum aðalhlutverki. Ég hef lesið hana og tileinkað mér innihald hennar upp að vissu marki. Ég hef fjallað um bókarina hér á síðunni í nokkrum færslum (sjá t.d. hér og hér) og gefið henni mín ágætustu meðmæli. Bókin er hins vegar ekki gallalaus, hún er byggð á faraldsfræðilegum rannsóknum sem færustu tölfræðingar telja oft ekki gefa fullkomlega skýra mynd af orsök og afleiðingum.

Í mínum huga eru tvær ástæður fyrir því að fólk telur neyslu mjólkurafurða óheppilega í tengslum við hættuna á að fá krabbamein. Annars vegar vegna sérstakrar tegundar dýrapróteina, sem kallast casein og finnast í dýraafurðum, og er yfirleitt í talsvert miklum mæli í mjólkurafurðum. Og hins vegar vegna þess að mjólkurafurðir eru ríkar af omega 6 fitusýrum.

Áður en ég fjalla um þessar staðhæfingar myndi ég vilja taka fram að mín afstaða er sú að fólk þarf að taka þá ákvörðun upp á sitt einsdæmi hvort það vill hætta að borða mjólkurafurðir. Það getur verið stór ákvörðun og tekið langan tíma að ná fram að ganga. Flestir hér á landi borða hins vegar mjólkurafurðir og þess vegna tók ég þá afstöðu að sleppa ekki mjólkurafurðum algjörlega í mínum uppskriftum. Þær eru þó, eins og fyrr segir, aldrei í aðalhlutverki. Jógúrt hefur þrátt fyrir ofangreind atriði fengið jákvæða umfjöllun og rannsóknir sýna að gerlar í jógúrti hafa eiginleika sem minnka líkurnar á myndun krabbameins í meltingarfærum. Bókin Bragð í baráttunni, eftir Richard Beliveau sem er líklega fremsti fræðimaðurinn á sviði rannsókna á þessu efninu, inniheldur sérstakan kafla um jógúrt og tel ég því ekki hægt að vefengja jákvæða eiginleika þess.

Hvað próteinið casein varðar, og þær rannsóknir sem benda til aukinnar krabbameinsmyndunar hjá aðilum sem neyta þeirra, tel ég, og umfjöllun um efnið í The China Study styður þessa afstöðu mína, að dýraprótein heilt á litið hafi ekki jákvæð áhrif á varnir líkamans til að vinna gegn myndun krabbameins. Ég tel þó að þessar staðreynir eigi ekki að verða til þess að allir gerist plöntuætur (e. vegan) og hætti þannig algjörlega að neyta allra dýraafurða. Eins og ég mun rekja hér að neðan tel ég að jafnvægi, og hinn gullni meðalvegur, sé sú leið sem heilbrigt og eðlilegt sé að sem flestir taki. Mín sannfæring er sú að umfjöllun mín hér á síðunni hafi jákvæðari áhrif þegar á heildina er litið ef að jafnvægis er gætt. Þessu til stuðning langar mig að vísa beint í ritdóm Ingibjargar Gunnarsdóttur, doktors og dósents í næringarfræði við Háskóla Íslands, vegna útgáfu bókarinnar Bragð í baráttunni. Hún eyddi stórum hluta gagnrýni sinnar í að fjalla um innihald inngangs bókarinnar þar sem formaður Krabbameinsfélagsins Framfarar gagnrýndi notkun höfundar á mjólkurafurðum [ritdóminn er að finna í heild sinni hér]:

,, Það sem þó vakti helst undrun mína þegar ég las íslensku útgáfu bókarinnar voru inngangsorð formanns Krabbameinsfélagsins Framfarar sem rituð eru fremst í bókina. Þar eru ákveðnar uppskriftir í bókinni gagnrýndar á grundvelli þess að þær innihalda kúamjólk eða jógúrt. Vitnað er í Jane Plant málinu til stuðnings en hún hefur ályktað að neysla kúamjólkurafurða kyndi undir brjósta- og blöðruhálskirtilskrabbameinum. Í fyrsta lagi tel ég ekki við hæfi að gagnrýna vinnu höfunda bókarinnar, sem eru fræðimenn á sviði krabbameinsrannsókna, með tilvísun í Jane Plant. Hugmyndir hennar hafa ekki verið studdar á vettvangi ritrýndra fræðirita. Í upphafi formála formannsins er þó vitnað í skýrslu World Cancer Research Fund og American Institute for Cancer Research en í þeirri skýrslu kemur fram að jákvæð tengsl milli neyslu á mjólkurvörum og blöðruhálskirtilskrabbmeins séu ekki ýkja sterk („probable increased risk“) og ekkert sem bendir til þess að mjólkurneysla hafi áhrif á tíðni brjóstakrabbameins. Því er ekki að neita að ýmsar nýlegar rannsóknir benda til tengsla milli neyslu kúamjólkur og krabbameins í blöðruhálskirtli. Við túlkun þessara rannsókna er hins vegar mikilvægt að skoða hlutina í samhengi áður en ályktanir eru dregnar og ráðleggingar gefnar almenningi og sjúklingum. Mikilvægt er að taka tillit til magns og innbyrðis tengsla milli neyslu ýmissa fæðutegunda. Í flestum faraldursfræðilegum rannsóknum er verið að bera saman áhættu á að fá blöðruhálskirtilskrabbamein hjá hópum sem nota mikla mjólk við hópa sem neyta lítillar sem engrar mjólkur. Ekki er í öllum tilfellum gerð nægjanlega vel grein fyrir annarri neyslu og þá helst fæðutegunda sem gætu verndað gegn krabbameini. Mjög líklegt er að ef neysla mjólkur og mjólkurvara er stór hluti af heildarneyslu einstaklings þá sé neysla annarra fæðutegunda, svo sem ávaxta og grænmetis og jafnvel grófs kornmetis, takmörkuð. Að jafnaði gefa þær uppskriftir, sem innihalda kúamjólk eða jógúrt í bók dr. Béliveau og dr. Gingras, um það bil 50 millilítra af mjólk í hverjum skammti. Það má því segja að langt sé gengið af hálfu formanns Krabbameinsfélagsins Framfarar að vara við því að nota kúamjólk í þessum uppskriftum vegna þess hve sú viðvörun er grundvölluð á veikum tengslum mjólkurneyslu við eina tegund krabbameins. Rétt er að geta þess að neysla kalks og mjólkurvara getur hugsanlega verndað gegn myndun krabbameins í meltingarfærum og ristli („probable decreased risk“, samanber framangreinda skýrslu World Cancer Research Fund og American Institute

for Cancer Research). Í bókinni má finna áhugaverðan kafla um hugsanlegt gildi gerjaðra mjólkurafurða í báráttunni gegn krabbameini.“

Hvað hátt hlutfall omega 6 fitusýra í mjólkurafurðum varðar þá tek ég undir það að mikilvægt er að gæta þess að passa að hófs sé gætt þegar fólk neytir matar sem er ríkur af omega 6 fitusýrum. Í því samhengi vil ég benda fólki á að ég mæli með neyslu lífrænna mjólkurafurða í flestum uppskriftunum á síðunni. Lífrænar mjólkurafurðir innihalda miklu meira af omega 3 heldur en þær sem framleiddar eru á hefðbundinni hátt og má rekja það til þeirrar fæðu sem kýrnar fá í lífrænum búskap, þ.e. þær borða eingöngu gras en ekki korn eða annað omega 6 ríkt fóður [sjá nánari umfjöllun um þetta efni í Anti Cancer, bls. 66-69]. Ég hef hins vegar ekki gengið svo langt að taka fram í hverri færslu að betra sé að nota lífræna ræktun í matargerð en matvæli sem ræktuð eru á hefðbundinn hátt. Ég tel slíkt óþarfi og auk þess ákvörðun hvers og eins.

Að lokum langar mig að fjalla aðeins um síðuna almennt og hvernig hún er tilkomin, hver minn fókus er og hvaða tilgangi ég vonast til að hún gegni.

Þegar ég stofnaði þessa síðu lagði ég upp með það að fjalla ekki um þau matvæli, eða annað, sem er krabbameinsvaldandi. Ég er persónulega frekar þreytt á umræðunni um baðkör af M&M-i og skaðsemi aspartams sem og annað í þeim dúrnum og þess vegna ákvað ég að fara ekki út á þær brautir. Með öðrum orðum tók ég þá afstöðu að vera ekki með hræðsluáróður. Mín reynsla er sú að nóg sé um slíkt. Ég tel að fólk þurfi að taka sjálfstæðar ákvarðanir og þannig ábyrgð á eigin lífi.

Mín einlæga von er eingöngu sú að þessi síða geti haft jákvæð áhrif á heilsu fólks. Hugsunin er sú að með því að fólk fái áhuga á að elda hollan mat, sem er ríkur af kröftugum og nærandi efnum, og þannig minnki ósjálfrátt neysla þeirra á óhollum matvælum. Auk þess tel ég að þær bækur og rannsóknir sem til eru um efnið séu á köflum flóknar og torskiljanlegar fyrir fólk, sérstaklega þá sem ekki hafa kannski eytt óhemju tíma í að kynna sér þessi mál. Hugmyndin á bak við síðuna var því sú að miðla hluta af þeirri þekkingu sem ég öðlast á hverjum tíma til þeirra sem hafa áhuga á efninu. Ég er hins vegar enn að læra og  reyna að lifa heilbrigðara og betra lífi.

Filed under: Greinar, Rannsóknir